Orzeczenia NSA

II FSK 1779/07 - Wyrok NSA z 2009-03-11

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Anna Maria Świderska, Protokolant Anna Dziewiż - Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Go 70/07 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w Sulęcinie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 23 listopada 2006 r. nr III-2/75-0010/06 w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia oddala skargę kasacyjną.

Inne orzeczenia o symbolu:
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Inne orzeczenia z hasłem:
Egzekucyjne postępowanie
Inne orzeczenia sądu:
Naczelny Sąd Administracyjny
Inne orzeczenia ze skargą na:
Dyrektor Izby Skarbowej


Uzasadnienie

Wyrokiem z 23 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Go 70/07, wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu skargi Prokuratora Rejonowego w S., uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z 23 listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 2 października 2006 r. nr [...].

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że Prokurator Prokuratury Rejonowej w S. postanowieniem z 8 września 2006 roku w sprawie [...] dokonał zabezpieczenia na mieniu podejrzanego T.R. grożących mu kar grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20,00 złotych oraz przepadku pojazdu służącego do popełnienia przestępstwa, wskazując sposób zabezpieczenia, poprzez zajęcie ruchomości w postaci samochodu motocykla Honda HD 08 rok produkcji 1984, nr ramy [...].

Postanowieniu, z 11 września 2006 r., Sąd Rejonowy w Sulęcinie nadał klauzulę wykonalności.

Zostało ono przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w S. z wnioskiem o wykonanie na podstawie art. 291 § 1 i 2 k.p.k., art. 462 k.p.k., art. 25 § 1 i 2 k.k.w., art. 155a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 195a § 1 k.k.w.

Organ egzekucyjny postanowieniem nr [...] z 2 października 2006 roku odmówił dokonania zabezpieczenia uznając, iż właściwym do jego wykonania jest komornik sądowy, bowiem zgodnie z art. 292 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego zabezpieczenie ma nastąpić w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego, co oznacza, zdaniem organu, iż organem wykonującym postanowienie jest komornik sądowy działający w trybie art. 292 § 1 k.p.k.

Nadto organ powołał się na art. 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazując, iż o ile obowiązek którego dotyczy zarządzenie zabezpieczenia nie podlega zabezpieczeniu w trybie administracyjnym organ egzekucyjny nie przystępuje do zabezpieczenia.

W zażaleniu do Dyrektora Izby Skarbowej w Z. Prokurator Rejonowy w S. wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Urzędowi Skarbowemu w S.

W uzasadnieniu podniósł, że przepisy nie przewidują wskazania innej podstawy prawnej niż wymieniona we wniosku o zabezpieczenie.

Prokurator przyznał że przepisy art. 292 § 1 i 2 k.p.k. zawierają wskazanie iż zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego lecz sposób zabezpieczenia nie ma zawiązku z wskazaniem organu egzekucyjnego, który tegoż zabezpieczenia winien dokonać. Wskazanie podmiotów egzekucyjnych zawiera art. 25 i n. k.k.w. Zgodnie z tymi przepisami egzekucje prowadzi się według przepisów k.p.c., jednakże od tej zasady, jak wskazał, istnieją wyjątki m.in. przewiduje go art. 27 k.k.w., art. 195a § 1 k.k.w. W sprawie natomiast miał zastosowanie art. 195a § 1 k.k.w. bowiem jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę.

Nadto organ nie mógł polemizować z decyzją prokuratury, bowiem wybór organu egzekucyjnego pozostawał w wyłącznej kompetencji prokuratora.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w Z. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy .

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej egzekucyjny organ administracyjny dokonuje zabezpieczenia tylko wówczas, gdy obowiązek którego dotyczy zarządzenie zabezpieczenia podlega zabezpieczeniu w trybie administracyjnym, a zarządzenia zabezpieczenia zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 156 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgadzając się z twierdzeniem żalącego iż zgodnie z art. 195a k.k.w. prokurator może zlecić wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu organowi określonemu w art. 187 k.k.w., jednakże w zarządzeniu o zabezpieczeniu jako podstawę prawną należności wskazano 8 września 2006 r. w sprawie [...], a postanowienie to wydano na podstawie art. 291, 292 i art. 293 § 1 k.k.w. Natomiast zgodnie z art. 292 § 1 k.k.w. zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w k.p.c. i tym samym uznać należy, iż w sprawie zachodzi przesłanka odmowy dokonania zabezpieczenia .

Zdaniem organu wydanie postanowienia o zabezpieczeniu w oparciu o art. 292 k.p.k. determinuje organ właściwy do jego wykonania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Rejonowy w S. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Z.

W uzasadnieniu skargi stwierdził, iż zgodnie z art. 25 § 1 k.k.w. egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz obowiązku określonego w art. 52 k.k. prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego o ile kodeks karny wykonawczy nie stanowi inaczej. Nadto przepisy kodeksu postępowania cywilnego na mocy art. 25 § 2 k.k.w. stosuje się do wykonana postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny i w takim wypadku właściwym do wykonania orzeczeń jest komornik sądowy.

Co do pozostałych rodzajów zabezpieczeń ustawodawca nie unormował postępowania.

Przepis art. 195a k.k.w., zdaniem Prokuratora, wprost określił podmiot uprawniony do wykonania zabezpieczenia przedmiotu przepadku, a jest nim urząd skarbowy właściwy ze względu na siedzibę sądu I instancji o ile prokurator zleci wykonanie ww. postanowienia.

Prokurator natomiast przed tym musi zwrócić się do Sądu o nadanie klauzuli wykonalności powyższemu postanowieniu.

Nadto zdaniem skarżącego organy administracji nie mają prawa do dokonywania oceny zasadności stanowiska prokuratora co skierowania postanowienia do wykonania do tegoż organu.

W odpowiedzi na skargę organ wywiódł, iż przepis art. 195a k.k.w. nie wskazuje naczelnika urzędu skarbowego jako organu wyłącznie właściwego do dokonania zabezpieczenia. Z treści tegoż przepisu wynika, iż prokurator może zlecić wykonanie postanowienia zarówno naczelnikowi urzędu skarbowego jak i komornikowi sądowemu.

Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego, iż wypełnienie przesłanek określonych w art. 195a k.k.w. stanowi wystarczającą przesłankę do uznania, iż zabezpieczenie takie podlega wykonaniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Organ bowiem ma prawo dokonania oceny dopuszczalności zabezpieczenia w danej sprawie na podstawie art. 156 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Nadto wadliwe było zdaniem organu zarządzenie zabezpieczenia wystawione przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. bowiem powołano przepis art. 44 § 2 i art. 33 § 1 k.k., które to przepisy nie zostały wskazane w postanowieniu Prokuratora w sprawie [...] z 8 września 2006 r. jako podstawy prawnej do wydania tego postanowienia.

Podanie natomiast podstawy prawnej w zarządzeniu zabezpieczenia pozwala organowi na ocenę czy postanowienie podlega wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a brak tej podstawy uniemożliwia tę ocenę.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga była uzasadniona.

Przedmiotem skargi, a zarazem przedmiotem rozbieżności stanowisk między skarżącym a organem była kwestia oceny co do organu właściwego do wykonania obowiązku określonego w postanowieniu o zabezpieczeniu.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie art. 195a § 1 k.k.w. który stanowi, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, prokurator, który wydał postanowienie może zlecić jego wykonanie w całości urzędowi skarbowemu stosownie do art. 187 k.k.w. Zgodnie zaś z treścią tego ostatniego przepisu sąd bezzwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku przesyła jego odpis lub wyciąg urzędowi skarbowemu, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w celu wykonania środka karnego w postaci orzeczonego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa.

Niezasadny był, zdaniem Sądu, pogląd organu co do tego, że art. 292 § 1 k.p.k. stanowi podstawę do uznania że administracyjny organ egzekucyjny nie jest właściwy do wykonania przekazanego mu postanowienia o zabezpieczeniu.

Art. 292 § 1 k.p.k. odsyła w zakresie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.) natomiast art. 292 § 2 kodeksu postępowania karnego wymienia sposoby zabezpieczenia, np. poprzez zajęcie ruchomości, wierzytelności, ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości i w tym zakresie nie odsyła do przepisów k.p.c.

Zważywszy, iż egzekucję przepadku przedmiotu przestępstwa prowadzi urząd skarbowy stosownie do art. 27 k.k.w. należy uznać, iż jest on również właściwy do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu w zakresie przepadku przedmiotu przestępstwa.

W postanowieniu prokuratora o zabezpieczeniu z 8 września 2006 r. dokonano również zabezpieczenia kar i roszczeń i gdyby zabezpieczenie dotyczyło tylko tego sposobu zabezpieczenia to zgodnie z art. 292 § 2 k.p.k. właściwym do jego wykonania byłby komornik sądowy na podstawie kodeksu postępowania cywilnego.

Jednakże w niniejszej sytuacji doszło do zbiegu przedmiotu zabezpieczenia toteż należało zastosować art. 195a k.k.w., a zatem właściwym do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu w przypadku zlecenia jego wykonania przez prokuratora był urząd skarbowy.

W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej w Z. wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim;

2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi Skarżącego;

3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w całości od Strony Skarżącej.

Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art.134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), polegające na przyjęciu, iż Strona przeciwna orzekając w przedmiotowej sprawie naruszyła przepis art. 195a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. -Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.); art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art.134 § 1 i art. 135 ustawy, wskutek zakwestionowania przez Stronę przeciwną wynikającej wprost z tego przepisu wyłącznej właściwości administracyjnego organu egzekucyjnego w sprawie wykonania postępowania prokuratora o zabezpieczeniu grożącego przepadku oraz grzywny, a zatem wydała rozstrzygnięcie w przedmiocie zabezpieczenia z naruszeniem przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na nie odniesieniu przez Sąd wyroku z 23 sierpnia 2007 r. do powołanego w zaskarżonym postanowieniu przepisu art. 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zawierającego przesłanki odmowy przyjęcia zabezpieczenia do wykonania, który w ocenie Strony przeciwnej ma wprost zastosowanie w sprawie;

3) przepisów art. 141 § 4, polegające na nieodniesieniu się przez Sąd do wzajemnych relacji powołanych w zaskarżonym postanowieniu przepisu art. 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) oraz art. 292 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 55 ze zm.), w kontekście ustalenia organu egzekucyjnego właściwego do dokonania zabezpieczenia w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał co następuje:

Przedstawiona przez Sąd w uzasadnieniu wyroku z 23 sierpnia 2007 r. wykładnia przepisów związanych z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Z. nr [...] z 23 listopada 2006 r. jest, w ocenie Strony przeciwnej błędna. Przede wszystkim brak jest podstaw do uznania, że powołane przez Sąd przepisy art. 25, art. 27 oraz art. 195a § 1 Kodeksu karnego wykonawczego stanowią o wyłącznej właściwości administracyjnego organu egzekucyjnego w sprawie wykonania postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu grążącego przepadku oraz grzywny.

W świetle art. 25 ustawy Kodeks karny wykonawczy zasadą jest bowiem wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu grzywny według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast przepis art. 195a § 1 cytowanej ustawy, który przewiduje, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości właściwemu urzędowi skarbowemu. Przekazanie ww. postanowienia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu jest zatem fakultatywne.

Administracyjny organ egzekucyjny, który dokonuje zabezpieczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z treścią art. 157 powołanej ustawy odmawia dokonania zabezpieczenia, gdy zabezpieczenie nie podlega wykonaniu w trybie administracyjnym bądź zarządzenie zabezpieczenia nie zawiera treści określonej w art. 156 § 1 powołanej ustawy. Ocena dopuszczalności dokonania zabezpieczenia w trybie administracyjnym nie może ograniczać się tylko do okoliczności wskazanych w hipotezie art. 195a § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy, ale winna obejmować również inne kwestie, które mogą mieć wpływ na brak możliwości realizacji zabezpieczenia na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Strona przeciwna stoi na stanowisku, że prokurator może zlecić dokonanie zabezpieczenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowemu w przypadku, gdy zabezpieczenie obejmuje zarówno grożący przepadek, jak i grzywnę (ta przesłanka w rozważanej sprawie została spełniona). Możliwość dokonania wyboru po wydaniu postanowienia jest jednak wyłączona w ocenie Strony przeciwnej, gdy tak, jak w omawianej sprawie tryb ten został określony w postanowieniu.

Zdaniem Strony przeciwnej, zastosowanie winna mieć bowiem zasada, że wyznaczony organ egzekucyjny działa w trybie dla niego właściwym, tak jak przy zbiegu egzekucji, a więc - w przypadku powierzenia wykonania zabezpieczenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego jest to postępowanie egzekucyjne w administracji.

Zauważyć należy ponadto, że Sąd nie odniósł się do treści przepisu art. 157 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawierającego przesłanki odmowy przyjęcia zabezpieczenia do wykonania. Rozważania Sądu ograniczają się tym samym wyłącznie do kwestii istnienia podstawy prawnej wykonania obowiązku wskazanego w postanowieniu prokuratora nr [...] z 8 września 2006 r. Organ egzekucyjny a następnie organ odwoławczy nie kwestionował natomiast możliwości wykonania zarządzenia o zabezpieczeniu przez administracyjny organ egzekucyjny w sytuacji, gdy zabezpieczeniem objęto jednocześnie grożący przepadek oraz grzywnę, lecz uznał, że powołana w sentencji postanowienia o zabezpieczeniu norma art. 292 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego czyni zabezpieczenie obowiązku wskazanego w tym postanowieniu niemożliwym do wykonania w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Skarga kasacyjna organu nie zasługiwała na uwzględnienie.

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdzić należało, że ograniczona ona została wyłącznie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną organu administracji, w rozpoznawanej spawie nie było podstaw do uwzględnienia skargi organów prokuratury i skutkiem tego nałożenie na organy realizujące egzekucję administracyjną prowadzenie postępowania zabezpieczającego grożącej w postępowaniu karnym kary grzywny oraz kary przepadku mienia. W ocenie skarżącego takiej podstawy nie stwarzał przepis art. 292 § 1 k.p.k. jednoznacznie odsyłający do zabezpieczenia wykonania orzeczenia na mieniu podejrzanego w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego.

W takiej też sytuacji tego rodzaju obowiązek nie mógł równocześnie podlegać zabezpieczeniu w trybie administracyjnym. Tym samym odmowa zabezpieczenia grożącej kary grzywny i przepadku mienia wskazanych w zarządzeniu Prokuratora Rejonowego w S. znajdowała podstawę w przepisie art. 157 § 4 u.p.e.a. Odmienna ocena Sądu pierwszej instancji odwołująca się do treści przepisu art. 195a § 1 k.k.w. i tym samym pomijająca znaczenie regulacji art. 292 § 1 k.p.k. i art. 157 § 1 u.p.e.a., doprowadziła z naruszeniem przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. do uwzględnienia skargi i uchylenia wydanych na tej podstawie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji. Zarzucono również uchybienie sądu przy sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku (art. 141 § 4 p.p.s.a.).

W takiej sytuacji w oparciu o przytoczone przepisy należało stwierdzić, że sporne pozostawało w sprawie między stronami wskazanie organu właściwego w zakresie wykonania postanowienia Prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego, a co za tym idzie zastosowania art. 195a k.k.w. Spór dotyczy również rozstrzygnięcia czy wykonanie prawomocnego postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym grożącego przepadku przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełniania przestępstw, kar grzywny oraz roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu, następuje na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy też według przepisów postępowania cywilnego.

2. Dla oceny trafności podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania w rozpoznawanej sprawie miało zbadanie prawidłowości przyjętej przez Sąd pierwszej instancji wykładni przepisu art. 195a k.k.w.

Przedstawione kwestie sporne na tle przepisu art. 195a k.k.w. były już przedmiotem rozstrzygnięć w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Gliwicach z 2 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1895/05, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 83; sygn. akt I SA/Gl 1894/05; Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FSK 304/07; z 15 maja 2008 r. sygn. akt II FSK 424/07; z 7 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1140/07 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zgodnie z ukształtowaną w tych orzeczeniach dominującą linią orzeczniczą stosownie do treści przepisu art. 195a k.k.w. prokurator może zlecić urzędowi skarbowemu wykonanie takiego postanowienia, którym kumulatywnie zastosowano zabezpieczenie grożącego przepadku oraz innych wymienionych w tym przepisie kar i obowiązków.

Do tego rodzaju poglądów przychyla się również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną. W realiach rozpoznawanej sprawy nie budziło wątpliwości, że postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym Prokuratury Rejonowej w S. wydane na podstawie art. 291, art. 292 i art. 293 § 1 k.p.k. obejmowało zabezpieczenie na mieniu podejrzanego grożącej mu kary grzywny oraz przepadek mienia (samochodu). Spełnione zostały zatem przesłanki dopuszczające zlecenie urzędowi skarbowemu wykonanie tego postanowienia zgodnie z treścią art. 195a k.k.w.

3. Przepis art. 195a k.k.w. został wprowadzony w art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustawy (Dz.U. Nr 111, poz. 1061) i w niezmienionym brzmieniu obowiązuje od dnia 1 lipca 2003 r. Zgodnie z jego treścią, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187 (§ 1). Z kolei przepis art. 187 k.k.w. stanowi, że sąd bezzwłocznie po uprawomocnieniu się wyroku przysyła jego odpis lub wyciąg urzędowi skarbowemu, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w celu wykonania środka karnego w postaci orzeczonego przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. Uzupełnienie tej regulacji stanowi przepis art. 195a § 2 k.w.k. wskazujący, że w wypadku, o którym mowa w § 1, jeżeli orzeczono przepadek, urząd skarbowy prowadzi również egzekucję orzeczonej jednocześnie grzywny i zasądzonych od skazanego kosztów sądowych oraz egzekucję orzeczonego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężnego albo nawiązki. Treść przytoczonych regulacji (art. 195a § 1 i § 2 w związku z art. 187 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2003 r.) nie pozostawia wątpliwości, że organem właściwym do wykonania postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu na mieniu podejrzanego grożącej kary grzywny oraz przepadku mienia był urząd skarbowy właściwy do wykonania środka karnego w postaci przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa.

Prokurator miał zatem prawo zlecić właściwemu urzędowi skarbowemu wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, gdyż spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w omawianych przepisach. Wydane przez Prokuratora postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zabezpieczało na mieniu podejrzanego grożący przepadek przedmiotów (samochodu) oraz karę grzywny.

Nie można równocześnie podzielić poglądów autora skargi kasacyjnej, jakoby "fakultatywność" zawarta w przepisie art. 195a § 1 k.k.w. ("sąd lub prokurator może zlecić wykonanie w całości postanowienia o zabezpieczeniu organowi określonemu w art. 1871) ograniczała inne normy prawne, a w szczególności art. 292 § 1 k.p.k., który decyduje i przesądza o wyborze organu właściwego do realizacji postanowień o zabezpieczeniu majątkowym.

4. Za nietrafne w szczególności należało uznać stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 292 § 1 k.p.k. definitywnie zwalnia administracyjne organy egzekucyjne od zabezpieczeń omówionych w pkt 3. Zauważyć bowiem należy, że treść tego przepisu wskazuje jedynie na generalne odesłanie do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), w szczególności przepisu art. 747 k.p.c., w zakresie sposobu zabezpieczenia roszczeń majątkowych oraz grzywien. Jeśli jednak chodzi o zabezpieczenie grożącego przepadku, to w przepisie art. 292 § 2 k.p.k. ustawodawca zrezygnował z odesłania do k.p.c. i wymienił możliwe sposoby zabezpieczenia, stanowiąc, że zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości.

Przepis ten przesądza zatem jedynie o sposobach dokonania zabezpieczenia, co oznacza, że pozostałe kwestie dokonania zabezpieczenia majątkowego w procedurze karnej są uregulowane innymi przepisami, w tym w szczególności Kodeksu karnego wykonawczego (k.k.w.). Określenie sposobów zabezpieczenia w art. 292 k.p.k. oznacza więc odesłanie wyłącznie do art. 747 k.p.c., który zawiera wyczerpujący katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych.

Jednocześnie przepis ten jest adresowany przede wszystkim do organu upoważnionego do wydania postanowienia o zabezpieczeniu, wskazujący temu organowi jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Jego adresatem jest także osoba, na majątku której dokonywane jest zabezpieczenie, a w tym sensie, że powyższe przepisy gwarantują jej, że żaden inny sposób zabezpieczenia (niewymieniony w art. 292 § 2 k.p.k. lub k.p.c.) nie może być określony w postanowieniu sądu lub prokuratora.

Przepis ten nie jest natomiast adresowany do organu egzekucyjnego (ani sądowego, ani administracyjnego), a w żadnym razie w jego treści nie można dopatrywać się przesłanek decydujących o właściwości organu egzekucyjnego.

5. Wykonanie orzeczeń w postępowaniu karnym odbywa się według ustawy kodeks karny wykonawczy (k.k.w.), a zatem w celu ustalenia organu właściwego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu należało odwołać się do przepisów tej ustawy normujących postępowanie egzekucyjne. W tym zakresie należało przypomnieć, że przepis art. 25 § 1 k.k.w. stanowi, że egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej kary grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 kodeksu karnego prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady ("jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej").

Za tego rodzaju regulację należało uznać przede wszystkim art. 27 tej ustawy oraz mający zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepis art. 195a.

Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skargowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, chyba że ustawa wyraźnie wskazywała na inny rodzaj postępowania (ponownie zaznaczono "jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej").

Również omówiony w pkt 3 przepis art. 195a k.k.w. wskazuje możliwość zabezpieczenia grożących kumulatywnie kar w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji.

Wskazanie w tych przepisach "urzędu skarbowego" oznacza, że w tych wypadkach właściwym organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego, będący administracyjnym organem egzekucyjnym, działającym wyłącznie według ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.).

Również regulacje tej ustawy, a w szczególności przepisy art. 2 § 1 pkt 5, art. 3 oraz art. 4 potwierdzają, iż w tego rodzaju sprawach właściwym jest organ prowadzący egzekucję administracyjną. Środek karny przepadku oraz nawiązka na rzecz Skarbu Państwa określone w art. 27 k.k.w., to nic innego jak "należności pieniężne przekazane do egzekucji na podstawie innych ustaw", o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Dodatkowo, ponieważ żaden przepis szczególny nie przewiduje w tym zakresie trybu egzekucji sądowej - w stosunku do kary przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa ma wprost zastosowanie art. 3 u.p.e.a. Dokonanie zatem zabezpieczenia w jednym postanowieniu grożących podejrzanemu kar grzywny oraz przepadku (art. 195a k.k.w.) stanowiło o wyraźnym odesłaniu do stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 2 § 1 pkt 5, art. 3 i art. 4 u.p.e.a.). Przesądzało tym samym o tym, iż do prowadzenia tego rodzaju czynności zabezpieczających właściwe były organy egzekucyjne wskazane w art. 19 § 1 u.p.e.a. - w tym wypadku naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji lub prokuratora, który wydał postanowienie o zabezpieczeniu.

6. Przedstawiona wykładnia przepisów art. 2 § 1 pkt 5, art. 3 i art. 4 u.p.e.a. w związku z art. 195a § 1 i § 2, art. 187 k.k.w. oraz art. 292 § 1 i § 2 k.p.k. prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż organem właściwym w sprawie był Naczelnik Urzędu Skarbowego, do którego zostało skierowane postanowienie Prokuratora o dokonanie na mieniu podejrzanego zabezpieczenia grożącej mu kary grzywny oraz przepadku mienia. Postępowanie w przedmiocie zabezpieczenia powinno toczyć się na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) - dział IV tej ustawy.

Odmienna ocena przyjęta przez organy egzekucyjne obu instancji, nie znajdując oparcia w przywołanych przepisach, musiała zostać uznana za błędną i nie usprawiedliwiała wydania postanowienia o odmowie dokonania zabezpieczenia (art. 157 § 1 u.p.e.a.).

Stwierdzone uchybienia uzasadniały podjęcie przez sąd administracyjny orzeczenia w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. i wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowień organów egzekucyjnych obu instancji dotkniętych tymi samymi wadami naruszenia przepisów postępowania i to w stopniu, który decydował o wyniku sprawy.

Ocena prawna prowadząca Sąd do stwierdzenia istnienia podstaw do uwzględnienia skargi z powodów podanych w tych przepisach stanowiła element uzasadnienia wyroku. Sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku odnosi się do poruszonych kwestii spornych dotyczących wskazania w tym wypadku przepisów, w oparciu o które należało dokonać zabezpieczenia na mieniu podejrzanego oraz przesądzało o organach egzekucyjnych właściwych do prowadzenia tego postępowania. Wbrew zatem zarzutom skargi kasacyjnej spełniało wymogi procesowe określone w art. 141 § 4 p.p.s.a.

7. Mając na względzie wszystkie przytoczone okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny uznał podniesione w skardze kasacyjnej organu zarzuty za pozbawione usprawiedliwionych podstaw i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Inne orzeczenia o symbolu:
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Inne orzeczenia z hasłem:
Egzekucyjne postępowanie
Inne orzeczenia sądu:
Naczelny Sąd Administracyjny
Inne orzeczenia ze skargą na:
Dyrektor Izby Skarbowej

Szukaj inne orzeczenia NSA: